आकांक्षा धामी/नेपाल न्यूज बैंक
काठमाडौं । पछिल्लो समय नेपाली समाजमा तीज गीतहरूको मौलिकपना हराउँदै गएको छ । सस्तो लोकप्रियताका नाममा यस पटकका तीज गीतमा पनि विकृति भित्रिएका छन् ।
विकृति भित्रिएसँगै राष्ट्रिय लोकसञ्चारकर्मी नेपालले छाडा गीत प्रसारण नगर्ने निणर्य गरिसकेको छ भने तीज पर्वकै छेकोमा सार्वजनिक भएको आफ्नो गीत आलोचित भएपछि गायिका शान्तिश्री परियारले पनि विज्ञप्ति निकाल्दै माफी मागेकी छन् । शान्तिश्रीले गाएको अहिलेको विवादित गीत हो ‘काले के-के बोल्यो बोल्यो मलाई बिस्ताराले पोल्यो …।’ यो गीत नसुन्ने अहिले कमै होलान् । तर यो गीत एकान्तमा मात्र सुन्ने खालको छ । यसको भिडियोले त बजारमा तहल्का नै पिटेको छ ।
विवादित हुँदा गायिका शान्तिलाई मन पराउनेहरु पनि आक्रोशित नै भएका छन् । शान्ति सबैको नजरमा राम्रो गायिकाको ट्याग लागेकी लोकप्रिय गायिका हुन् तर पछिल्लो समय गीत विवादित हुँदा उनलाई दर्शक स्रोताले आलोचना गरिरहेका छन् ।
एउटा गीत विवदको मुखमै रहेका बेला शान्तिश्रीको अर्को गीत पनि उहीँ पाराको छ । भर्खरै मात्र बजारमा आएको शान्तिश्रीको अर्को गीत ‘जवानीले पोल्यो …।’ तर, उनको नयाँ गीत ‘जवानीले पोल्यो’ मा पनि पूर्ववत् शैली र प्रस्तुति देखिएको छ । गीतको शब्द, भिडिओ र कोरियोग्राफी अघिल्लो गीतसँग मिल्दोजुल्दो छ । मोडल र पहिरन पनि उस्तै छन्, र उत्तिकै आकर्षक नृत्य प्रस्तुत गरिएको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार यो गीत अघिल्लो जत्तिको ‘क्याची’ नभए पनि, यसको शैली र प्रस्तुतिले फेरि विवाद निम्त्याउन सक्ने देखिन्छ । शान्तीश्रीको यो कदमले उनको पूर्व प्रतिबद्धता र कलाकारको सामाजिक जिम्मेवारीबारे प्रश्न उठाएको छ ।
अहिले तीजकै लागि भनेर निकालिएका एकपछि अर्को गीत विवादित बनिरहेका छन् । तीजको अर्को ‘गुलेली तन्कियो’ बोलको गीत पनि निर्विवाद छैन । यो गीतको भिडियोमा अभिनेता राजेश हमाल पनि देखिएका छन् । भदौ तेस्रो साता मनाइने तीज ताकेर गत असारदेखि नै गीतहरू आइरहेका छन् । कुनै गीत दर्शक, स्रोताले मन पराएर चर्चामा छन् । कतिपय चाहीं शब्द, दृश्याङ्शका कारण विवादित छन् । तीज भनेर ल्याइएका अक्सर गीत तीजको नभएर रत्यौलीको झल्को दिएको भन्दै आलोचना भइरहेको छ ।
यस्तै नेत्र अर्यालको शब्द, भगिरथ चलाउने र कविता खत्रीको आवाजमा रहेको ‘दिउँला बरी लै’ बोलको गीत रिलिज भएदेखि नै विवादमा छ । दुई साताअघि कविता खत्री युट्युब च्यानलबाट सार्वजनिक भएको गीतको कमेन्ट बक्स गालीले भरिएको छ । अधिकांशले गीतको शब्द मन पराएका छैनन् ।
विगत केही वर्षदेखि कतिपय तीज गीत विवादमा तानिँदै आएका छन् । परम्परागत रूपमा महिलाहरूले गाउने गरेको तीजका गीत पछिल्ला समय पुरुषले पनि गाउन थालेका छन् । यस्तै एउटा उदाहरण हो जो आफूलाई गायक भन्दा पनि मोडल भन्न रुचाउने गायक दुर्गेश थापाले तीन वर्षअघि गाएको ‘हामी पनि नाच्नुपर्छ बिच्चबिच्चमा’ बोलको गीत डेढ करोड पटकभन्दा बढी हेरिएको छ ।
चर्चामा आउनकै लागि तीजको अवसरमा गीत ल्याउनेहरु उतिकै छन् । छोटो समयमा चर्चामा आउनको लागि मौलिकपनालाई ध्यान नदिँदा यस्ता गीतहरु परिवारसँग बसेर हेर्न नसकिने अवस्था छ । वर्षभरीका घटना, नारीका पीर, वेदना तथा सन्देशमुलक सामाग्री भन्दा पनि अनावश्यक तडकभडक शैलीको सिकोले गीतमा विकृती फैलाएको छ । यस्तै गीतका कारण मौलिकतामा ध्यान दिने वास्तविक तीजे भाका ओझेलमा पर्न थालेका छन् ।
तीजको मौलिकतालाई समेट्न नसकेको गुनासो अहिले चर्को रुपमा उठ्न थालेको छ । यसरी तिजका भाकाहरुमा आफ्नोपना हराउँदै जाँदा यो चिन्ताको विषय हो । यसको नियन्त्रण गर्दै तीजको मौलिकता जोगाउनु आवश्यकता देखिन्छ । बरिष्ठ लोक गायक रामप्रसाद खनाल तीजको मौलिकपन वर्षभरी घटेका घट्नाक्रमहरुलाई गीतमा लेखेर सोही अनुसार महिला पुरुष सँगै गाउँने सँगै नाच्ने सँगै बजाइँदिने चलन हराउँदै गएकोमा चिन्ता व्यक्त गर्छन् ।
‘तीजको बेलामा निकाल्दैमा तीजको गीत हुँदैन् । कलाको नाममा अहिले चर्तिकला देखाउनेहरुको हाबी भएको छ,’ उनले भने,‘कलाकारहरुले कला देखाउने हो चर्तिकला देखाउने होइन् । देशमा लोक गीत, दोहोरी गीत र सांस्कृतिक गीतहरुको लागि योगदान दिएको मान्छे भएको कारणले मैले बोल्नैपर्छ।’
तीज गीतले पहिला र अहिले निकै फरक भएको भएपनि संस्कृति विनाशको बाटो गइरहेको उनको चिन्ता छ । एकैछिन भाइरल भएर केही नहुने भएकाले लोकको प्रिय बन्न उनी सुझाव दिन्छन् । ‘दर्शकहरुले पनि यस्ता अपाच्य, विकृतीपूणर् गीतहरुलाई होइन, मौलिकतालाई संरक्षण गर्ने गीतहरुमा सोच्नुपर्छ,’ उनले भने । तीज खानामा, गीतमा र सम्बन्धमा मिठास भर्ने गौरव बोकेको संस्कृति हो । सदियौँदेखि चलिआएको मौलिक पर्वमा अहिले भने खोक्रोले भरिएको जस्तो लाग्न थालेको छ । हजुरआमा, आमाहरूले तीजका बेला गाउँ नै घन्किने गरी मीठा भाकामा दुःख, पीडा, विरह, सुख, माया, प्रेम, विद्रोहका कुरा गीतमार्फत व्यक्त गर्ने गरेको पाइन्छ ।
वर्ष दिनसम्म घरमा भोगेका दुःख, पतिको माया सबै गीतैले छताछुल्ल पार्ने चलन गाउँघरतिर अझै जारी छ । तीजमा माइत आउँदा सबै तीता अनुभव बिर्सिने गरी आत्मीयता साट्ने, मीठो-मसिनो खाने, चोखो दर खाएर भोलिपल्ट निराहार व्रत बस्ने अनि चौतारी, स्कुल, चोकमा भेला भएर नाचगान गरेर तीज मनाउने चलन हराउँदै गएकोमा चिन्ता बढेको छ । तर हिजोआज तीज महंगा होटल र पार्टी प्यालेसमा गर्न थालिएको छ । परम्परामा परिवर्तन आएर संस्कार नै मेटिनेगरी गीतहरु बजारमा आएका छन् । बुवाआमा दाजुभाइसँग बसेर सुन्नै नसकिने तीजका भाका युटुवमा छ्यापछ्याप्ती छन् ।
आफ्नो संस्कारलाई अतिरन्जित गर्दै अहिले मौलिक तीज हराएकोमा चिन्ता बढ्न थालेको छ । बदलिँदो समय, फेरिदो आर्थिक अवस्था र आधुनिक जीवनशैलीप्रति बढ्दो आकर्षणका कारण विरह र बेदना समेटिएका गीतहरु हिजोआज सुनिदैनन् ।
तीज पर्व महिलाले वर्षभरि भोग्नुपरेका दुःख, पीडा र व्यथा बाहिर ल्याउने पर्व हो । पहिला लोक संस्कृति झल्काउने खालका गीत गाउँथे तर अहिले यस्ता गीतहरु लोप हुने अवस्थामा पुगेका छन् । महिलाले सासू-ससुरा र पतिको अन्यायका विरुद्ध आवाज उठाउने संस्कृतिका रुपमा गाउने भाका अहिले फेसनका रुपमा भित्रिन थालेको छ । समय-परिस्थिति फेरिएकाले माथिको भाका अहिलेका लागि असान्दर्भिकप्रायः छ । जानकारहरूका अनुसार, अब तीजका गीत विरह, वेदनाकै हुनुपर्छ भन्ने रहेन तर पर्वको मर्मलाई गीतमा मर्न दिन हुँदैन । अचेल नेपाली मौलिकता झल्काउने शब्द, आफ्नोपन सम्झाउने परिवेशभन्दा भड्किला र उत्ताउला गीत आउने क्रम बढेको छ ।
गीतकार रुद्रप्रसाद अधिकारीले हरितालीका तीज नेपालमा धेरै मान्यता दिएपनि पछिल्लो समय पर्व समाज भन्दा बाहिर गइरहेको दुःख व्यक्त गर्छन् । तीज पर्व र शास्त्रको रुपलाई कुरुप बनाईंदै लगिएको उनको चिन्ता छ । ‘तीजमा मेला लगाउने र महिलाहरु दरमा होइन दारुमा रमाइरहेका छन् । पर्व र शास्त्रको रुपलाई कुरुप बनाईंदैछ । समाज एउटा नैतिक चरित्रमा र शास्त्रीय कुरामा बाँधिएको थियो अहिले त्यो सम्पूणर् बन्धनहरुबाट समाज खुल्ला हुँदै गएको छ,’ उनले अगाडि भने,‘अहिलेको समाजमा न त शास्त्रको मर्यादा छ ? न कुलको परम्परा छ ?न लोकआचार छ, कुलआचार, शास्त्राचार केहीपनि छैन् । समाज विस्तारै स्खलित हुँदै गइरहेको छ । यस विषयमा सजक र सचेत बन्नैपर्छ ।’
